یادداشت های جنبش کارگری: “حوادث طبیعی” و مبارزه طبقاتی

admin   آوریل 22, 2019   دیدگاه‌ها برای یادداشت های جنبش کارگری: “حوادث طبیعی” و مبارزه طبقاتی بسته هستند

بایگانی

امیر پیام

نوروز سال 1398  برای مردم تحت ستم ایران نوروز درد و غم و اندوه و ویرانی زندگی  بخش مهمی از آنان بود. بارش بی سابقه باران و سیلی که از 26 اسفند 97 در شمال شرقی ایران آغاز شد، با گسترش خود به صدها شهر و روستا و در 25 استان که اکنون بیش از یکماه همچنان ادامه دارد، سیل مصائب و مشقاتمضاعفی است بر سر مردم و کارگران و زحمتکشان این مناطق که فی الحال در زیر مصائب و مشقات اقتصادی و سیاسی و اجتماعی تولید شده وتحمیل شده توسط نظام جمهوری اسلامی قرار دارند.

ابعاد گسترده و عمیق ویرانی های ایجاد شده توسط سیل که چیزی کم تر از نابودی کامل و همیشگی همین زندگی محقر بخش وسیعی از سیل زده گان نیست، و مشاهده مصاف های این مردم با سیل و تخلیه گِل از آشپزخانه و اتاق خواب با دست خالی و بیرون کشیدن تشک و قابلمه و کتری از میان گِل و لای تا زندگی دوباره بنا شود، درد جانگدازی را در اعماق وجود انسان می نشاند.

در آنسوی این دنیای مصیبت زده و در تقابل آشکار با زجر و درد مردم محنت زده ای که برای بودن و زیستن می جنگند، با اَعمال شنیع نظام سیاسی ای مواجه ایم که پست ترین صفات قابل تصور هم در بیان آن ناتوانند. کلیت جمهوری اسلامی با بی تفاوتی آشکار برای کمک فوری و بموقع و موثر، بهمراه مجموعه ای از رفتارهای نمایشی و بیشرمانه که در موارد بسیاری مورد انزجار و اعتراض سیل زدگان قرار گرفت، اما در سطح رسانه های رسمی و تحت کنترل اش شبانه روز به وارونه نمایی از حقایق کمک رسانی ها و تعریف و تمجید از خود مشغول است.

این حقایق اما سوالات مهم تری را طرح می کنند که طرح و پاسخ به آنها بویژه برای جنبش کارگری و آنهم در متن بحرانهای همه جانبه اقتصادی و سیاسی و اجتماعی کنونی ایران مهم و ضروری اند.

سوال اینست: علت این بارش های بی سابقهکه حامل حجم بارش یکسال در ظرف چند روز بودند چیست؟ چرا این بارش ها به سیلابهای عظیم و  گسترده و به وسعت نیمی از ایران بدل شدند؟ چرا این سیلابها از چنین قدرت تخریبی برخوردارگشتند؟ چرا این فاجعه پیش بینی نشد؟ آیا توان و امکان تکنولوژیک و علمی و مالی این پیش بینی که از امور روتین در دنیاست موجود نبود؟ چرا پس برای تولید انرژی هسته ای و موشک و صدها مورد دیگر امکان و توان علمی و مالی همه جانبه ای موجود است؟ یا اینکه پیش بینی انجام شد اما به دلایلی از مردم پنهان گشت؟ چرا در جریان سیل هیچ تلاشی برای مهار و کنترل و کاهش قدرت تخریب آن انجام نشد؟ اگر آنطور که حکومتیانفریبکارانه مدعی اند با شروع سیل در آق قلا غافلگیر شدند، چرا در روزها و هفته های بعد و در مناطق دیگر و هم اکنون در خوزستان همچنان کار موثری انجام نشد و تماشاچی سیل و ویرانی های آن و زجرهای مردم هستند؟ چرا امداد رسانی های حکومتی جزیی و نمایشی و عمدتا غایب اند؟ تکلیف فلاکت کنونی صدها هزار نفر آسیب دیده چیست؟ چه نهادی مسئول مقابله با شیوع بیماری های پر مخاطره در مناطق سیل زده است؟ خانواده های قربانیان سیل چه خواهند کرد؟ بر سر کودکانی که به جای بازگشت به کلاس درس باید دنبال سر پناه باشند چه خواهد آمد؟ کدام آینده در انتظار ده ها و صدها هزار نفری است که همه امکانات زندگی خود را یکجا از دست دادهاند؟ نقش و اهمیت کمک های خود انگیخته مردمی چیست؟ چرا در مقابل این کمک های مردمی مانع ایجاد می شود و بیش از 25 نفر از امدادگران مردمی بازداشت شده اند؟ چرا جنایتکارانحشدالشعبی و فاطمیونو حزب الله لبنان به این مناطق گسیل شده اند؟ و بالاخره جنبش کارگری به مثابه یک جنبش بزرگ اجتماعی در این میان کجا قرار می گیرد؟

برای پاسخ به این سوالات تاکنون گزارشات و مطالب تحلیلی بسیاری منتشر شده که از جنبه های متنوعی مسایل را توضیح می دهند. همه اینها اگر چه بدرستی به “بی کفایتی و بی مسئولیتی و تصمیمات غیر کارشناسانه و فقدان مدیریت و فساد” رژیم در گسترش ویرانی های سیل کنونی اشاره می کنند، اما در همان حال تاکید دارند که بهرحال این یک “حادثه طبیعی” است و عامل انسانی در پیدایش و گسترش آن نقش اساسی ندارد.

بنابراین اکنون مساله اصلی که در مقابلمان قرار می گیرد اینست که آیا همه رویدادهای مصیبت باری که به عنوان “حوادث طبیعی” شناخته شده و معرفی می شوند، از بی آبی و خشکسالی و نابودی جنگل ها و گسترش کویرها و ریزگردها تا بارش های سهمگین و گردبادها و طوفانها و  سونامی های تا زلزله ها و غیره، حقیقتا حوادثی صرفا و فی نفسه طبیعی اند، و یا خیر اینها به درجات زیادی نتیجه عملکردهای تخریبی انسان علیه محیط زیست و به همین معنا “حوادث طبیعی انسان ساخته” اند؟ حقیقت اینست که این پدیده ها زمانی صرفا “حوادثی طبیعی” بودند اما بتدریج و در نظام سرمایه داری عمدتا به “حوادث طبیعی انسان ساخته” تغییر یافته اند. یا به بیان دیگر از دیوید هاروی”در بلایای طبیعی هیچ‌چیزی طبیعی نیست”.

برای توضیح این تحول لازم است که اندکیبه رابطه انسان و علم و طبیعت در تاریخ جامعه بشری توجه کرد. در این تاریخ اگر به عقب برویم به مقطعی می رسیم که علم بشر از خود و طبیعت بیرونی و محیط پیرامونش به صفر می رسد. در آنجاست که انسان در مواجه با همین پدیده ها که تماما “حوادث طبیعی” بودند تنها می توانست دست بسوی آسمان بلند کند و از ماوراءالطبیعه مدد بطلبد. حال اگر از آن نقطه صفر به امروز بازگردیم گام به گام با رشد غول آسای علم و دانش بشری مواجه ایم که انسان را به خدایی رسانده است.

در این تاریخ چند هزار سالهو درسیر آن تکامل علم و دانش، رابطه انسان که خود بخش ارگانیک طبیعت است با طبیعت بیرونی اش در دو زمینه عمق و توسعه یافت. با شناخت هر چه بیشتر کل طبیعت و علل پیدایش و تحولات و چرخه پدیده های آن، هم از طبیعت برای استمرار حیات خود استفاده بهینه و لذا طبیعی نمود و هم در برابر آسیب های آن خود را محافظت کرد.

اما روند شکل گیری و توسعه رابطه انسان با طبیعت نه در خلاء که در همان تاریخی رخ داد که بموازات آن شاهد تحولات رابطه انسان با انسان و پیدایش مالکیت و طبقات در جامعه انسانی هستیم. غیر از جوامع اشتراکی اولیه که در آنها رابطه انسان با طبیعت و نیز رابطه انسان با انسان یک کل دینامیک و طبیعی را تشکیل می داد و هارمونیک بود،  با پیدایش طبقات بتدریج این روابط از هر دو سو به رابطه ای خصمانه و لذا الینه بدل گشت. استثمار انسان از انسان که بنیاد نظام طبقاتی است همزمان دو تحول بزرگ دیگر یعنی استثمار زن توسط مرد، و بنابر تمرکز بحث حاضر، بویژه استثمار طبیعت توسط انسان را به صحنه تاریخ آورد. بنابراین آن رابطه طبیعی و هارمونیک قبلی انسان با خودش و با طبیعت به رابطه ای ستمگرانه و خصمانه بین انسان با خویش و با طبیعت بدل گشت.

با پیدایش نظام سرمایه داری به مثابه کامل ترین شکل نظام طبقاتی، رابطه انسان با انسان و نیز رابطه انسان با طبیعت به بالاترین سطح ستمگری و ویرانگری خود رسید. در این نظام برای تولید سود که تنها محرکه و انگیزه وجودی آنست همه چیز به کالا بدل شد تا بتوان با مبادله آن سود تولید نمود. لذا ارزش هر چیز به کالا شدن آن و نفی وجود مستقل اشگره خورد. به همان ترتیبی که سرمایه میلیاردها انسان را با نفی وجود مستقل شان به کارگر، یعنی به کالای قابل مبادله و خرید فروش در بازار و وسیله تولید سود بدل کرد، طبیعت را با تمام اجزایش به کالا و وسیله تولید سود بدل نمود. به این ترتیب استثمار انسان با استثمار طبیعت، و بهره کشی از انسان با بهره کشی از طبیعت چنان درهم تنید که تداوم شان وابسته به یکدیگر و نفی یکی به نفی دیگری گره خورد.

با وقوع  انقلاب صنعتی در انگلستان نیمه دوم قرن هیجدهم که آغازگر تولید صنعتی انبوه و گسترده در نظام سرمایه داری بود، جهان وارد دوران انقلابات تکنولوژیک و علمی پی در پی شد که پیش از هر چیز دستاوردی عظیم برای بشریت است اما در خدمت تولید سود فزاینده برای سرمایه و لذا در خدمت استثمار فزاینده انسان و طبیعت توسط سرمایه قرار گرفت. علم و دانشی که برای بهروزی و شکوفایی انسان است بی رحمانه علیه انسانو محیط زیست اشبکار افتاد. از اینرو دویست و پنجاه سال حیات نظام سرمایه داری مدرن دوران رشد متناقض و روبه ویرانی است. اگر در نظام سرمایه داری بسیاری از جنبه های زندگی بشر نسبت به گذشته بهبود یافت امافراتر از آن بسیاری جنبه های دیگر تخریب شدهو بنیادهای حیات بشر و بویژه محیط زیست آن در معرض نابودی قرار گرفته است. تحولی که نوامچامسکی آنراthreat existentialیعنی تهدید اساس هستی انسان می داند و جدیت مساله را آنقدر می بیند که معتقد است حتی “طی دو نسل ممکن است بشر نتواند به حیات خود ادامه دهد”.

تخریب محیط زیست توسط نظام سرمایه داری اما از اواخر دهه هفتاد میلادی قرن گذشته و با آغاز بحران اقتصادی مزمن و ممتد آن وارد دوران بی سابقه ای شد. راه حل سرمایه داری برای بحران اقتصادی اش مثل همیشه تعرض به سطح زندگی طبقه کارگر و ارزان سازی نیروی کار و برچیدن  موانع استثمار فزاینده کارگر و طبیعت توسط سرمایه بود.  لذا تا آنجا که به محیط زیست مربوط می شد حذف قوانین مترقی در محافظت از محیط زیست و محدودیت های سرمایه در تعرض به محیط زیست که توسط جنبش های مترقی اجتماعی طی سالها به سرمایه داری تحمیل شده بود در دستور قرار گرفت. Deregulation یا قانون زدایی از رابطه سرمایه با محیط زیست اسم رمز این تعرض بود. تعرضی که امروز پس از طی چهار دهه گام به گام به تخریب بسیار و آسیب های جبران ناپذیرمحیط زیست و بحران گرمایش زمین منجرشده است. اکنون مدتهاست که گرمایش زمین در اثر انباشت گازهای گلخانه ای حاصل از مصرف بی سابقه سوخت های فسیلی در کره ما عامل اصلی تغییرات اقلیمی است که به وقوع پدیده های عجیب و غریب طبیعی منجر می شود. تحولی که جنبش های نوینی همچون “شورش علیه انقراض” در دفاع از محیط زیست را به صحنه آورده است.

در سرمایه داری ایران و تحت حاکمیت جمهوری اسلامی که بر پایه ضد انسانی ترین مدل استثمار نیروی کار جریان دارد نیازی به Deregulation نبود. جمهوری اسلامی با اعمال یک رژیم استبدادی خونبار به طبقه کارگر و مردم ستمکش و سلب امکان اعتراض اجتماعی به تخریب های محیط زیست و سرکوب تلاش های مردمی برای حفاظت از آن، کل محیط زیست و منابع طبیعی آنرا یکجا همچون چک سفید در اختیار خود قرار داد و با فراغ بال به چپاول و غارت و نابودی آن مشغول شد. نابودی که در ادبیات خود چپاولگران و غارتگران با عناوین زمین خواری و کوه خواری و تپه خواری و جنگل خواری و  سنگ خواری و غیره شادمانه نقل مجالس شان است.

در سیل ویرانگر بهار 98، گزارشات و تحلیل ها نشان می دهند که اولا بارش بارانهای های گسترده کنونی نتیجه تغییرات اقلیمی ناشی از گرمایش زمین است که خود نیز نتیجه مستقیم تعرض بی وقفه نظام سرمایه داری جهان به کلیت محیط زیست در کره زمین است. دوما وقوع این بارش ها  و سیل ناشی از آنها در بستر چهل سال تخریب محیط زیست در ایران توسط نظام سرمایه داری تحت حاکمیت جمهوری اسلامی از قدرت تخریب گسترده ای که شاهدیم برخوردار گشت.

حال علت اصلی بی تفاوتی چشم گیر جمهوری اسلامی در قبال فاجعه فرود آمده بر سیل زدگان آشکار می شود. این علت نه صرفا در “بی کفایتی و مدیریت نالایق” که در منافع طبقاتی پایه ای تر نهفته است. همان منافعی که محیط زیست را به نابودی کشانده و کل طبقه سرمایه دار ایران در درون و بیرون جمهوری اسلامی را بطرز بی سابقه ای فربه نموده است، هم اکنون نیز به سود سازی از ویرانی زندگی همین مردم چشم دوخته است. مردم سیل زده بی چیز شده ای که محروم از هر کمک موثری برای احیای زندگی شان به حاشیه شهرها رانده خواهند شد تا به خیل عظیم نیروی کار ارزان پیوسته و به منابع جدید تولید سود و ثروت برای طبقه حاکمه بدل گردند.

اکنون مشغله جمهوری اسلامی تنها عبور بی مخاطره و با حداقل هزینه مالی و سیاسی از این واقعه است تا مردم مستاصل و به لحاظ روحی درهم کوبیده به این حقیقت تن دهند که اگر هنوز چیزی برایشان مانده به یک زندگی سطح پایین تر رضایت دهند و آنها که با فلاکت مطلق مواجه اند به اعماق فقر در حاشیه شهرها بروند. تا آنموقع، یعنی تا وقوع این نرمال سازی جنایت بار، وظیفه رژیم ممانعت از رشد همیاری و همبستگی مردمی و سرکوب مبارزات آنان با کمک جنایتکارانحشدالشعبی و فاطمیون و حزب الله لبنان است.

همه اینها حقایقی سترگ را نشان می دهند و مسایل مهمی را در دستور مبارزه طبقاتی کارگران قرار می دهند. محیط زیست در ارتباطی درهم تنیده در جهان و ایران بطور فزاینده بسمت تخریب و تولید حواث و فجایع سهمگین توسط نظام سرمایه داری در حرکت است. در این روند که طبقات سرمایه دار و دولت هایشان در همه جا عامل تخریب محیط زیست هستند طبعا حافظ محیط زیست و امدادگر مردم مصیبت زده فجایع آن نخواهند بود. و این بیش از همه در مورد جمهوری اسلامی صدق می کند که از جنایتکارترین و ضدانسانی ترین دول سرمایه داری معاصر است. از اینرو حفاظت از محیط زیست و امر امداد رسانی اساسا بر دوش انسانهاینوعدوست و بویژه طبقه کارگر قرار می گیرد. چرا که طبقه کارگر بیشترین منافع را در حفظ محیط زیست دارد و بیشترین آسیب ها را از فجایع محیط زیستی می بیند.

بنابراین لازم است که طبقه کارگر مساله محیط زیست را به مثابه یکی از ارکان مبارزه طبقاتی اش در نظر بگیرد و همدوش فعالین محیط زیست و همه انسانهای دلسوز و مسئول وارد عرصه مبارزه برای حفظ محیط زیست شود. عرصه ای که ضمن مبارزه علیه سیاست های ضد محیط زیستی جمهوری اسلامی و افشای کمک نکردن های رذیلانه رژیم به آسیب دیدگان فاجعه و دفاع از فعالین محیط زیست و آگاهگری های اجتماعی در این موارد، همچنین وارد امر کمک رسانی به آسیب دیدگان شود. این کم رسانی های کارگری خوشبختانه هم اکنون توسط جنبش معلمان و با حمایت تشکلات کارگری و نیز توسط برخی مراکز کارگری رخ داده و در جریان است و لازم است که توسط کل طبقه کارگر گسترش یابد.

طبقه کارگر به مثابه انسان کالا شده تحت همان استثمار و ستم توسط نظام سرمایه داری است که محیط زیست با همان استثمار و ستم تخریب می شود و حیات بشریترا در معرض تهدید نابودی قرار می دهد. از اینرو حفاظت از محیط زیست جز جدایی ناپذیر و لاینفک مبارزه طبقاتی کارگران است.

امیر پیام

28 فروردین 1398

17 آپریل 2019

amirpayam.wordpress.com

 

*********************************************